Vụ kiện CBPG của Mỹ đối với mặt hàng tôm xuất khẩu của VN đang bước vào giai đoạn rà soát cuối kỳ. Nhưng nội bộ các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh tôm của Mỹ đang còn ý kiến trái chiều về vấn đề này. Theo TS Peter Koenig, thành viên tổ tư vấn của Quốc hội Mỹ, mâu thuẫn giữa các nhà sản xuất và các nhà chế biến ngày càng gay gắt về sử dụng khoản tiền 100 triệu USD do áp thuế mang lại. Điều này, thêm hy vọng quyết định áp thuế CBPG với mặt hàng tôm của VN sẽ được chấm dứt. Tuy nhiên, việc có hay không tiếp tục áp thuế CBPG tôm Việt Nam trong 5 năm tiếp theo sẽ được dựa trên cứ liệu về sự tổn hại tới các nhà sản xuất ở Mỹ.

TS Peter Koenig nhận định, nhiều khả năng Ủy ban Thương mại quốc tế Mỹ (ITC) sẽ bỏ phiếu tiếp tục áp thuế song khả năng thắng kiện là rất khả quan. Tuy nhiên, VN phải chứng minh cho được, việc bỏ thuế không ảnh hưởng đến thị trường Mỹ và VN còn có nhiều thị trường khác. VN cần chuẩn bị trước tài liệu để có thể chứng minh được biên độ phá giá hoặc trợ cấp thấp (mức thuế chống trợ cấp, phá giá sẽ tính trên biên độ này). Sẽ rất có lợi, nếu VN chứng minh được nguồn nguyên liệu, xuất xứ hàng hóa xuất khẩu vào thị trường Mỹ.

Bà Nguyễn Chi Mai, Trưởng Ban tự vệ thương mại, Cục Quản lý cạnh tranh-Bộ Công Thương cho hay, ngày 1/2/2010, VN đã trao cho phía Mỹ bản “Yêu cầu tham vấn”, trong đó đề nghị trao đổi một số vấn đề về “kết quả xem xét hành chính của vụ kiện chống bán phá giá tôm”. Bản tham vấn này dựa trên cơ sở nghiên cứu rất kỹ kinh nghiệm của Thái Lan, Ecuado... và tư vấn của các bộ, ngành trong nước. “VN bị kiện nhiều, song đây là lần đầu đi kiện. Không thể chắc chắn về khả năng thắng kiện, nhưng dù thành hay bại, đây cũng là bước “phản pháo” đầu tiên thể hiện ý chí, lập luận của VN”.

Mỹ thua đã là tiền lệ

Theo TS Peter Koenig, hầu hết các quốc gia bị áp dụng phương pháp tính quy về 0 đều kiện Mỹ ra WTO. Thông thường các vụ kiện như thế, Mỹ hay tìm mọi cách để chứng minh cho phương pháp tính quy về 0. Nhưng Mỹ đã thua ở hầu hết các vụ kiện do khi tranh tụng không đưa ra được các câu trả lời nhất quán về phương pháp tính này, đặc biệt là việc chứng minh về trợ cấp chung cho nhiều mặt hàng. Đó cũng là cơ sở để ngày càng nhiều nước bị áp thuế CBPG kiện Mỹ.

Vụ Thái Lan, Ấn Độ cùng kiện Mỹ ra WTO năm 2005, chứng minh rất rõ câu chuyện này. Ba năm sau (28/2/2008), cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO (DSB) đã ra phán quyết, các biện pháp CBPG của Mỹ đối với tôm nhập khẩu giá rẻ từ Ấn Độ và Thái Lan là không phù hợp với quy định của WTO, cụ thể là Hiệp định về CBPG. Theo DSB, việc Mỹ yêu cầu hai nước này phải đặt cọc 100% tiền thuế CBPG đối với mặt hàng tôm, đặc biệt, phương pháp tính thuế CBPG quy về 0 là trái với Hiệp định về CBPG của WTO.

Thất bại trước Thái Lan, Ấn Độ, Mỹ buộc phải điều chỉnh các quy định trên cho phù hợp với Hiệp định về CBPG và Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATT – 1994). Điều này cũng giải thích cho việc, Mỹ đã từ chối yêu cầu tham gia cuộc tham vấn giữa VN và Mỹ với tư cách là bên thứ ba của Ủy ban Châu Âu, Nhật Bản và Thái Lan.

Thực tế, ở một số thị trường, Việt Nam vẫn bị xem là nền kinh tế phi thị trường đến 31/12/2018. Nhưng theo cam kết, các nước không còn được tự do lựa chọn biện pháp, quy tắc tính toán với doanh nghiệp VN trong các vụ kiện mà phải hành động trong khuôn khổ những điều kiện nhất định. VN đã là thành viên WTO và hoàn toàn bình đẳng với Mỹ cũng là một thành viên của tổ chức này. VN cũng đã đạt được thoả thuận thừa nhận là nền kinh tế thị trường với các nước ASEAN, Nam Phi, Nga, Hàn Quốc và đang thương lượng với EU. Thêm vào đó, việc VN tham gia các hiệp định thương mại với những khu vực có thể rút ngắn thời gian được công nhận là nền kinh tế thị trường, để khỏi thua thiệt trong các phán quyết chống phá giá bất bình đẳng. Như vậy, để bảo vệ lợi ích cho doanh nghiệp, VN có thể sử dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp trong WTO để khiếu kiện.

(WTO & Market access Portal)